Klimat

Wpływ zmian klimatycznych na różnorodność biologiczną

Generowane przez człowieka oraz zachodzące w szybkim tempie obecne zmiany klimatu mają negatywny wpływ na różnorodność biologiczną. Według raportu Komisji Europejskiej obecnie na całym świecie liczba i różnorodność zwierząt oraz roślin ulega redukcji szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. Zgodnie z najnowszymi szacunkami dwie trzecie naturalnych ekosystemów znajduje się w fazie zaniku. Czerwona lista zagrożonych zwierząt i roślin, która jest publikowana corocznie przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (IUCN) zaprezentowała ostatnio największą dotychczas liczbę gatunków znajdujących się w obliczu wymarcia. Zmiany te niosą ze sobą poważne implikacje dla gospodarki, bezpieczeństwa i zdrowia. W Europie obserwujemy oznaki załamania się zasobów ryb, eutrofizacji Bałtyku, niszczenia gleb, defragmentyzacji ekosystemów (m.in. przez autostrady, urbanizację), powodzie oraz wymieranie dzikich zwierząt. Podwyższenie temperatury Ziemi o 1°C spowoduje wymarcie przynajmniej 10% gatunków żyjących na naszej planecie.

Ekosystemy są zasadniczo dość odporne. Jednakże powyżej pewnych progów, zwanych punktami przełomu, ekosystemy mogą ulec rozpadowi i osiągnąć całkowicie odmienne stany, co może mieć znaczny wpływ na człowieka. Zmiany klimatu zagrażają najważniejszym funkcjom ekosystemów, takim jak czysta woda i żyzna gleba, które warunkują jakość życia i kondycję gospodarki. Nie wiemy, jaki będzie całkowity wpływ zmian klimatu na bioróżnorodność. Wiemy jednak, że jeśli mamy chronić nasze środowisko, to musimy stawić czoło równocześnie utracie bioróżnorodności i zmianom klimatu. Poważnie zagrożone są funkcje ekosystemów, które obecnie pomagają ograniczyć zmiany klimatu – m.in. absorpcja dwutlenku węgla z atmosfery przez glebę, oceany i lasy.

Aktualny raport EEA z oceny stanu bioróżnorodności w Europie wskazuje, że zmiany klimatu wywierają zauważalny wpływ na różnorodność biologiczną. W raporcie tym, zatytułowanym „Postęp w realizacji europejskiego celu w zakresie różnorodności biologicznej na rok 2010”, przebadano 122 powszechne europejskie gatunki ptaków i ustalono, że 92 gatunki odczuły negatywny wpływ zmian klimatu, a na 30 gatunków zmiany te wpłynęły pozytywnie. Pokazuje to, że w wyniku zmian klimatu można spodziewać się ogromnych zmian w bioróżnorodności i ekosystemach w Europie.

Raport wskazuje również, że nastąpił drastyczny spadek liczebności motyli łąkowych; od 1990 r. ich populacje zmniejszyły się o 60 % i nic nie zapowiada stabilizacji w tym względzie. Jako główny czynnik odpowiedzialny za ten spadek wskazano zmiany wykorzystania gruntów na obszarach wiejskich, przede wszystkim intensyfikację rolnictwa i odłogowanie ziemi przez rolników. Jako że większość obszarów trawiastych w Europie wymaga czynnego gospodarowania przez człowieka lub z wykorzystaniem żywego inwentarza, los motyli również zależy od tych działań.

Zmiany klimatu to nowe i złowieszcze zjawisko rzucające cień na życie w mieście. Niektóre miasta mogą dotkliwie ucierpieć na skutek zmian klimatu. Może to pogłębiać nierówności społeczne: biedni są częstokroć bardziej narażeni i nie mają środków na przystosowanie się. Zmiany klimatu dotkną również środowisko miejskie: m.in. wpłyną na jakość powietrza i wody.

Ekosystemy torfowiskowe to najbardziej wydajne miejsca gromadzenia węgla ze wszystkich ekosystemów lądowych. Torfowiska zajmują zaledwie 3% powierzchni lądowej świata, lecz zawierają 30% całego węgla zawartego w glebach. Ta proporcja decyduje, że torfowiska są najbardziej wydajnymi długotrwałymi miejscami gromadzenia węgla na naszej planecie. Jednakże działania człowieka mogą łatwo doprowadzić do zakłócenia naturalnej równowagi między produkcją i rozkładem, zamieniając torfowiska w obszary emitujące węgiel. Obecne emisje CO2 powodowane wysychaniem torfowisk, pożarami i eksploatacją szacuje się na co najmniej 3 000 mln ton rocznie – co odpowiada ponad 10% globalnej emisji z paliw kopalnych. Obecna gospodarka torfowiskami jest ogólnie niezrównoważona, wywiera poważny negatywny wpływ na bioróżnorodność i klimat.

Zmiany klimatu wpływają również na zmiany zasolenia i kwasowości wody morskiej oraz rozkład jej warstw. Ich następstwa mogą być katastrofalne. Zalicza się do nich niszczenie raf koralowych, rozprzestrzenianie się inwazyjnych gatunków oraz chorób, ginięcie dużych drapieżników, a ostatecznie rozpad całej struktury morskiego łańcucha pokarmowego

Źródło: www.eea.europa.eu

 

Wpływ zmian klimatu na ekosystem alpejski

Wpływ zmian klimatu na funkcje ekosystemu alpejskiego nie ogranicza się do wpływu na zasoby wody pitnej. Z wzrostem temperatury o każdy 1ºC granica śniegu przesuwa się o około 150 metrów. W rezultacie na niższych wysokościach zalega mniej śniegu. Prawie połowa kurortów narciarskich w Szwajcarii, a w Niemczech, Austrii i Pirenejach nawet więcej, w przyszłości będzie borykać się z trudnościami z przyciągnięciem turystów i entuzjastów sportów zimowych. Obserwuje się również przemieszczanie gatunków roślin na północ lub w wyższe partie gór. Tak zwane „pionierskie gatunki” wędrują w górę. Rośliny, które przystosowały się do zimna, są obecnie wypierane ze swoich naturalnych stref. Niewykluczone, że pod koniec XXI wieku europejskie gatunki roślin przemieszczą się setki kilometrów na północ, a 60% górskich gatunków roślin może czekać zagłada.

Należy spodziewać się, że obserwowane i przewidywane kurczenie się wiecznej zmarzliny również zwiększy naturalne zagrożenie oraz szkody dla formacji wysokogórskich. Fala gorąca, która przetoczyła się przez Europę w 2003 roku umocniła potencjalnie dotkliwy wpływ zwiększenia temperatur i susz na samopoczucie człowieka i sektory gospodarki zależne od wody (jak na przykład energetyka). Ponadto masa alpejskich lodowców obniżyła się o jedną dziesiątą wskutek topnienia, a dziesiątki tysięcy ludzi w Europie poniosły śmierć. W Alpach obserwujemy zapowiedź wyzwań, jakie czekają ekosystemy, siedliska i populacje w Europie i na świecie.

Źródło: www.eea.europa.eu

 

Zmiany klimatu wywierają w Arktyce większy wpływ niż gdziekolwiek indziej

Wzrost temperatury w Arktyce wynosi ponad dwukrotność globalnej średniej wzrostu z ostatnich 50 lat. Podczas badania Arktyki pod nazwą Catlin Arctic Survey, przeprowadzonego wiosną 2009 r., przebadano lód na szlaku o długości 280 mil na Morzu Beauforta, położonym na północnym grzbiecie Arktyki. Lód był gruby na sześć stóp i średnio miał zaledwie jeden rok. Starszy, grubszy i stabilniejszy lód zanika. W 2008 r. szlaki żeglugowe zwane przejściem północno-zachodnim i północno-wschodnim przez Arktykę przez krótki czas nadawały się do żeglugi łodzią w lecie – pierwszy raz od czasu zaprowadzenia rejestrów.

Wpływy te grożą zniszczeniem delikatnej sieci ekosystemów Arktyki, które już ulegają gwałtownym zmianom. Niepokój wzbudza zwłaszcza stan arktycznego lodu morskiego. Lód i morze pod lodem są schronieniem dla całego bogactwa życia – które znalazło się w niebezpieczeństwie z powodu globalnego ocieplenia. Niedźwiedziom polarnym grozi śmierć głodowa, ponieważ lód najbliżej morza, ulubione miejsce odpoczynku fok, jest zbyt cienki, by utrzymać ich masę.

Źródło: www.eea.europa.eu

 

Ryzyko zaniku gatunku niedźwiedzia polarnego w niektórych częściach Arktyki.

Zmiany klimatu skutkują utratą masy ciała przez niedźwiedzie polarne, ponieważ topnienie lodu zaczyna się coraz wcześniej każdej wiosny, jak wskazuje, nowy raport Nordyckiej Rady Ministrów „Oznaki zmian klimatu w przyrodzie nordyckiej”. Wcześniejsze topnienie lodu ogranicza liczbę fok, na które mogą polować niedźwiedzie. W niektórych rejonach Arktyki przeciętna samica waży teraz zaledwie 225 kg, czyli o 25% mniej niż dwie dekady temu. Jeśli ta tendencja będzie się utrzymywać, to istnieje ryzyko zaniku gatunku niedźwiedzia polarnego w niektórych częściach Arktyki.

Źródło: www.eea.europa.eu

 

Jakie działania prowadzić aby nie dochodziło do zmian klimatycznych wpływających negatywnie na poszczególne gatunki zwierząt, roślin, w szczególności tych zagrożonych, chronionych

Łagodzenie zmian klimatu oznacza zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych, tj. zapobieganie niekontrolowanym wpływom zmian klimatu. Jednakże nawet jeśli zatrzymamy emisje, zmiana klimatu będzie postępować jeszcze przez długi czas z uwagi na nagromadzenie gazów cieplarnianych w atmosferze.

Dlatego musimy zacząć się przystosowywać. Przystosowanie do zmian klimatu oznacza ocenę sytuacji i radzenie sobie z podatnością systemów naturalnych i ludzkich na oddziaływanie zjawisk, takich jak powodzie, susze, podnoszenie poziomu morza, fale upałów oraz choroby. Ostatecznie przystosowanie oznacza rozważenie, gdzie i jak żyjemy teraz i będziemy żyć w przyszłości. Skąd będzie pochodzić nasza woda? Jak ochronimy się przed skrajnymi zjawiskami?

Środowisko miejskie oferuje cenne możliwości zrównoważonego życia. Już gęstość zaludnienia w miastach oznacza skrócenie drogi do pracy i usług, większe wykorzystanie transportu publicznego i mniejsze mieszkania wymagające mniej oświetlenia i ogrzewania. W rezultacie mieszkańcy miast zużywają mniej energii w przeliczeniu na osobę niż mieszkańcy obszarów wiejskich.

Nasze miasta znajdują się także w szczególnej sytuacji, jeśli chodzi o łagodzenie zmian klimatu i przystosowanie się do nich. Właściwości fizyczne, projekt, zarząd i lokalizacja miasta to tylko niektóre czynniki mogące pomóc w radzeniu sobie z obydwoma tymi zjawiskami.

Bariery przeciwpowodziowe – to zaledwie część rozwiązania. Przystosowanie do zmian klimatu wymaga również dogłębnego przemyślenia projektu obszaru miejskiego i zarządzania nim, i powinno znaleźć się w głównym nurcie wszystkich powiązanych polityk, w tym w zakresie użytkowania ziemi, mieszkalnictwa, gospodarki wodnej, transportu, energii, równości społecznej i zdrowia.

Dzięki zmianie naszego sposobu myślenia o koncepcji miasta, jego architekturze, transporcie i planowaniu, nasze miasta i krajobrazy miejskie mogą zmienić się w ekosystemy miejskie, które wysuną się na czoło w łagodzeniu zmian klimatu (lepszy transport, czysta energia) oraz przystosowaniu do nich (pływające domy, pionowe ogrody). Lepsze planowanie obszarów miejskich poprawi jakość wszystkich aspektów życia oraz stworzy nowe możliwości zatrudnienia, przez zachęcenie rynku do stosowania nowych technologii i ekologicznej architektury.

W planowaniu miast kluczowe jest zapewnienie niższego zużycia energii na osobę, z wykorzystaniem takich środków, jak transport publiczny czy energooszczędne budownictwo. Nowe technologie sprzyjające efektywności energetycznej oraz odnawialne zasoby, m.in. energia wiatrowa i słoneczna oraz paliwa alternatywne, również pozostają ważne, gdyż oferują jednostkom i organizacjom możliwości zmiany dotychczasowych zachowań.

Źródło: www.eea.europa.eu

Facebook